Bastaardduizendknoop

Blog_field_Filter Landgebonden, In friesland

Bastaardduizendknoop, ook wel basterd- of Boheemse duizendknoop genoemd, is een hybride plant, ontstaan door bevruchting van de vrouwelijke bloemen van Japanse duizendknoop met stuifmeel van Sachalinse duizendknoop.

Deze hybride werd in 1983 voor het eerst beschreven. Al gauw bleek dat bastaardduizendknoop al veel langer in meerdere Europese landen aanwezig was, maar nooit als zodanig was herkend. Het is waarschijnlijk dat veel waarnemingen van Japanse duizendknoop in werkelijkheid bastaardduizendknoop betreffen.

Bastaardduizendknoop is een overblijvende plant die tot 3,5 meter hoog kan worden. De bladeren hebben een rechte tot zwak hartvormige bladvoet, zijn 15-30 cm lang en op de onderzijde van de bladnerven staan korte (maximaal 0,5 mm) stijve haren. De holle, rechtopstaande stengels zijn weinig tot veelvuldig vertakt en sterven tegen de winter af. Bastaardduizendknoop heeft dikke (meer dan 1 cm), kruipende wortelstokken.

De plant bloeit van juli tot en met oktober met crème-witte bloemen. Er komen geregeld planten met tweeslachtige bloemen voor. Het is onbekend of er kiemkrachtig zaad wordt gevormd.

Bastaardduizendknoop (Fallopia × bohemica) lijkt sterk op de twee ouders, Sachalinse duizendknoop (Fallopia sachalinensis) en Japanse duizendknoop (Fallopia japonica). Bastaardduizendknoop heeft korte, stijve haren op de onderzijde van de bladnerven, terwijl de Japanse duizendknoop geen haren heeft en de Sachalinse duizendknoop iets langere buigzame haren. De drie soorten worden ook wel Aziatische duizendknopen genoemd.

Een overzicht van de verschillen tussen de Japanse, Sachalinse en bastaardduizendknoop staat op de website bestrijdingduizendknoop.nl en op de website ecopedia.be.

Aanwezigheid en effect in Nederland

Stand van zaken in 2025
Bastaardduizendknoop komt in Nederland wijdverspreid voor maar wordt nogal eens aangezien voor Japanse duizendknoop. Het aantal waarnemingen neemt toe. Deze hybride heeft een grotere verspreiding dan Japanse en Sachalinse duizendknoop. De laatste jaren is duidelijk geworden dat grote massavegetaties duizendknoop buiten de bebouwde kom meestal niet Japanse duizendknoop is, zoals eerst werd gedacht, maar bastaardduizendknoop.

Effect op biodiversiteit en ecosystemen
Bastaardduizendknoop is extreem invasief en heeft een mogelijk nog grotere impact op de biodiversiteit dan de twee oudersoorten. Net als Japanse en Sachalinse duizendknoop loopt de plant vroeg in het voorjaar uit, heeft een snelle lengtegroei en vormt een nagenoeg gesloten bladerdek. Hierdoor wordt de overige vegetatie geheel overgroeid en op de duur verdrongen. Ook het aantal soorten ongewervelde dieren (zoals bosmieren, vlinders en insecten) wordt lager als bastaardduizendknoop de groeiplaats domineert. Bastaardduizendknoop kan door zijn groeiwijze een bedreiging vormen voor graslanden, ruigtes en droge en natte alluviale bossen. De soort beïnvloedt zijn standplaats door het vastleggen van organisch materiaal en voedingsstoffen.

Effecten op ecosysteemdiensten
Door het wegconcurreren van de (gras)vegetatie op dijken, oevers en andere taluds kan bastaardduizendknoop de stabiliteit daarvan ondermijnen.

Overige effecten
Bastaardduizendknoop kan grote schade veroorzaken aan funderingen, verhardingen, infrastructuur, rioleringen en drainagebuizen. De top van het rhizoom is opmerkelijk zacht en flexibel en in staat om langs obstakels en door al bestaande scheuren en naden in asfalt, beton of metselwerk te groeien.

Bastaardduizendknoop die in bermen groeit, ontneemt automobilisten het zicht waardoor extra gemaaid moet worden. Dit brengt extra kosten met zich mee. Ook veroorzaakt de plant economische schade bij jonge aanplant in de bosbouw.

Beheermaatregelen

Bastaardduizendknoop is moeilijk te verwijderen op plekken waar de plant zich goed heeft gevestigd door het uitgebreide systeem van diep groeiende wortelstokken die in leven blijven als het bovengrondse deel van de plant wordt verwijderd, de grote groeikracht en de relatief grote weerbaarheid tegen bestrijdingsmiddelen. Stengels en wortelstokken breken makkelijk in kleine delen. Zeer kleine fragmenten van de wortelstokken en stengeldelen met een knoop kunnen weer uitgroeien tot een nieuwe plant.

Voorkom verdere verspreiding
Verdere verspreiding kan voorkomen worden door plekken met bastaardduizendknoop niet te maaien. Bij het maaien worden plantenresten in de directe omgeving verspreid en ook kunnen plantenresten op de maaibalk of in de maaikorf achterblijven en bij loslaten weer leiden tot nieuwe groeiplekken. Als maaien noodzakelijk is, bijvoorbeeld voor de verkeersveiligheid, wordt aangeraden om bastaardduizendknoop apart te maaien en het maaisel zorgvuldig af te voeren naar een gecertificeerd compostbedrijf. De maaimachine moet na elke keer maaien zorgvuldig worden schoongemaakt. Daarnaast vraagt maaien langs waterwegen extra zorg. Hierbij moet voorkomen worden dat stengeldelen in het water terechtkomen en zich zo verder kunnen verspreiden.

Ook kan beter niet gestimuleerd worden om de plant te oogsten voor menselijke consumptie. Dit geeft een grotere kans op verspreiding naar andere plaatsen, terwijl de groeikracht van de plant nauwelijks afneemt.

Bestrijding
Bestrijding is altijd arbeids- en kostenintensief en vereist een lange adem. Er zijn diverse vormen van bestrijding van de bastaardduizendknoop, zoals afgraven en de grond daarna zeven en eventueel ook nog verhitten. Waar afgraven en maaien geen opties zijn, is het afdekken een mogelijkheid. Maar als er hoge obstakels staan, zoals bomen en lantarenpalen, is het moeilijk het doek sluitend aan te brengen. Als het doek niet sluitend wordt aangebracht kan de duizendknoop onder het doek uitgroeien.

De Aziatische duizendknopen lijken sterk op elkaar, hebben ook dezelfde impact en moeten op eenzelfde wijze worden bestreden. Ervaringen met diverse vormen van bestrijding van de diverse duizendknopen vindt u op de website van het Kennisnetwerk Invasieve Exoten. Op de website bestrijdingduizendknoop.nl staat een beslisboom met tips en adviezen om vestiging van duizendknoop op locaties te voorkomen en wordt u ondersteund bij het kiezen van de juiste bestrijdingsmogelijkheden voor plekken waar duizendknoop voorkomt. Ook staat op deze website het ‘Landelijk protocol omgaan met Aziatische duizendknopen’. Dit protocol biedt handvatten om verspreiding tegen te gaan en de Aziatische duizendknopen te beheersen en te verwijderen. Informatie over mogelijke beheermaatregelen is ook te vinden in dit Engelstalige rapport voor de Europese Commissie.

Maaisel en groenafval met daarin resten van bastaardduizendknoop kan het beste gecomposteerd worden door een gecertificeerd compostbedrijf. Particulieren kunnen de planten- en worteldelen het beste bij het restafval deponeren en niet in de gft-container doen.

Waarneming
Meldingen van basterdduizendknoop in de natuur kunnen worden doorgegeven via waarneming.nl. Melding van handel kan worden doorgegeven via de website van de NVWA.

Meer weten over de bastaardduizendknoop? Bekijk de factsheet van het NVWA: https://www.nvwa.nl/binaries/nvwa/documenten/plant/planten-in-de-natuur/exoten/risicobeoordelingen/factsheet-basterdduizendknoop/factsheet-basterdduizendknoop.pdf

Bronnen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (2025) geraadpleegd op 1-12-2025 op https://www.nvwa.nl/onderwerpen/invasieve-exoten/documenten/plant/planten-in-de-natuur/exoten/risicobeoordelingen/factsheet-basterdduizendknoop

Beeld: Edwin Dijkhuis, Basterdduizendknoop | NDFF verspreidingsatlas mobiel. (n.d.). https://www.verspreidingsatlas.nl/mobiel/soortbeschrijving.aspx?soortnummer=2487