Reuzenberenklauw

  • Blog_field_Filter Landgebonden, In friesland

Reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum) is een grote overblijvende plant die 2 tot 3 meter hoog kan worden. De bladeren zijn ook groot, tot wel een meter lang, en zijn scherp getand met aan de onderzijde stevige haren.

De stengel is hol, en heeft paarse vlekken en stevige haren. De plant vormt eerst een rozet en komt pas na enkele jaren tot bloei. Ook de bloeiwijze is opvallend. De plant bloeit vanaf half juni met witte bloemen in schermen die tot 50 cm in doorsnee zijn. Na de vruchtzetting sterft de plant af. De zaden blijven tot 7 jaar kiemkrachtig.

Verwarring is mogelijk met de inheemse gewone berenklauw (Heracleum sphondylium), maar deze is veel kleiner (tot 1,5 m), de bloeiwijze is maximaal 20 cm, de bladeren zijn veel minder groot en de stengel heeft geen paarse vlekken. Sosnowsky’s berenklauw (Heracleum sosnowskyi) en Perzische berenklauw (Heracleum persicum) zijn moeilijk te onderscheiden van reuzenberenklauw, maar deze invasieve soorten komen in Nederland voor. Een overzicht van de verschillen tussen de berenklauwsoorten staat op de webpagina van Q-bank. 

Aanwezigheid en effect in Europa 

Stand van zaken in 2025
Reuzenberenklauw komt wijdverspreid voor in Europa, maar niet in Zuid-Europa. Daar is het te warm en te droog voor deze plant. 


Effect op biodiversiteit en ecosysteem
Reuzenberenklauw groeit op zonnige tot licht beschaduwde plaatsen op vochtige en voedselrijke grond in (spoor)bermen, op dijken, geluidswallen, braakliggende grond, waterkanten en in loofbossen, bosranden en struwelen. Reuzenberenklauw kan daar dichte vegetaties vormen waarbij andere plantensoorten, met uitzondering van bomen, volledig worden verdrongen. Deze dichte bestanden kunnen decennialang standhouden, waardoor ze een grote verstoring van de plaatselijke inheemse vegetatie veroorzaken en zeldzame plantensoorten kunnen verdwijnen.

De grote kolonies kunnen de habitattypen ‘zomen en ruigtes’ en ‘alluviale bossen’ koloniseren, vooral wanneer er sprake is van enige verstoring. In ouder wordende bosgemeenschappen neemt reuzenberenklauw af door competitie met bomen. Kruising met de inheemse gewone berenklauw is gemeld in Groot-Brittannië en Duitsland, deze hybride variant is nagenoeg steriel en plant zich niet verder voort.

Effect op ecosysteemdiensten
Dichte bestanden belemmeren de toegang tot bijvoorbeeld recreatiegebieden en rivieroevers.

Erosie kan optreden wanneer op een helling (dijken, talud) een dichte vegetatie van reuzenberenklauw in de winter afsterft, omdat er dan geen vegetatie meer is om de grond vast te houden. Daardoor kan de waterregulering worden verstoord.


Overige effecten
Het sap van de reuzenberenklauw bevat stoffen (furocoumarinen) die bij mensen kunnen leiden tot ernstige brandwonden wanneer de huid ermee in aanraking komt. Dit gebeurt alleen in combinatie met zonlicht. Ook honden kunnen bij aanraking gewond raken. Het gezondheidsrisico is de belangrijkste reden dat de plant op diverse plaatsen bestreden wordt.

Deze effecten waren aanleiding voor plaatsing van reuzenberenklauw op de Europese Unielijst.


Aanwezigheid en effect in Nederland

Stand van zaken in 2025
Reuzenberenklauw komt algemeen voor, vooral in stedelijk gebied. De effecten in Nederland zijn hetzelfde als die hierboven beschreven staan.

Beheermaatregelen

Reuzenberenklauw in uw tuin mag u laten staan. Er moet wel worden voorkomen dat er zaden worden gevormd waardoor de planten zich kunnen verspreiden. Het verwijderen van planten is de meest effectieve maatregel om verspreiding naar de omgeving en gezondheidsschade te voorkomen.
De plant is te bestrijden door te voorkomen dat er rijp zaad wordt gevormd. Eén van de mogelijkheden is de wortel in het vroege voorjaar op enige diepte (ten minste 15 cm) af te steken en dit in de zomer te herhalen. Een andere mogelijkheid is afmaaien. Dit moet meerdere keren (ten minste 5 keer) per groeiseizoen herhaald te worden. Deze frequentie is nodig om te voorkomen dat de plant weer ondergrondse reserves aan kan leggen en omdat na het maaien een deel van de planten in staat is om snel en op lage hoogte tot bloei te komen. Omdat de zaden tot 7 jaar kiemkrachtig blijven, is de bestrijding een kwestie van lange adem.
Een andere manier om reuzenberenklauw te bestrijden is intensieve begrazing door schapen en geiten. Ook dieren kunnen gevoelig zijn voor de furocoumarinen. Behaarde en gepigmenteerde huid is minder gevoelig. Bij deze bestrijdingsmethode worden daarom bij voorkeur dieren met deze eigenschappen ingezet.


Mocht u reuzenberenklauw tegenkomen op uw of andermans terrein, raak het dan niet aan zonder beschermende kleding in verband met mogelijke (huid)aandoeningen. Gooi verwijderde planten niet weg in de natuur. Verwijderd blad kan bij het groenafval, bloemschermen kunnen het beste bij het restafval. Draag bij het verwijderen van de planten beschermende kleding in verband met het giftige sap van de plant. Ook de ogen moeten daarbij goed beschermd zijn.

 

Staat reuzenberenklauw in uw gemeente? Laat de gemeente weten wáár de reuzenberenklauw staat. De gemeente kan de planten dan verwijderen en voorkomen dat andere mensen er last van krijgen. 

Meldingen van de grote waternavel in de natuur kunnen worden doorgegeven via de CIEF-app of waarneming.nl.

 

Zelf aan de slag!

Voordat je actie onderneemt is het belangrijk om je hele lichaam te bedekken met beschermde kleding (handschoenen, laarzen, regenpak en oogbescherming). Contact met het sap van de reuzenberenklauw kan vervelende gevolgen hebben. Lees van tevoren wat je moet doen bij contact met het sap van de plant.
Bestrijding werkt door te voorkomen dat de plant rijp zaad kan vormen. Dit kan door de wortel rond mei af te steken op 15–20 cm diepte en dit een maand later te herhalen. Een andere optie is om de plant minstens vijf keer per groeiseizoen af te maaien. Let op bij het weggooien van plantenresten: verwijderd blad kan bij het groenafval, bloemschermen kunnen het beste bij het restafval. Omdat de zaden 7 jaar kiemkrachtig zijn moet je de groeiplaats nog lang blijven controleren.


Lees meer in de factsheet: https://www.nvwa.nl/site/binaries/site-content/collections/documents/planten-in-de-natuur/exoten/risicobeoordelingen/factsheet-reuzenberenklauw/factsheet-reuzenberenklauw-20250521.pdf

  • Raak uw gezicht niet aan.
  • Was de huid direct met water en zeep.
  • Bedek uw huid daarna meteen, zodat er geen zonlicht op komt. Het is verstandig om minstens een week uit de zon te blijven.
  • Krijgt u heftige klachten of maakt u zich zorgen? Neem dan contact op met uw huisarts. 
  • Smeer uw huid nog een paar maanden goed in met een zonnebrandmiddel met een hoge factor als u naar buiten gaat.
  • Hebt u sap in ogen of op uw lippen gekregen? Spoel uw ogen en lippen goed schoon met water en voorkom blootstelling aan UV-licht zoveel mogelijk. Blijf uit de zon of draag een petje of hoed,  een goed afschermende zonnebril en een sunblock/lippenstift met UV-bescherming.
  • Inslikken van een klein beetje sap of een klein stukje plantmateriaal is niet gevaarlijk. Twijfelt u? Overleg dan met uw huisarts.

Voor meer informatie zie de webpagina over reuzenberenklauw van GGD Leefomgeving.

Bronnen

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (2025) geraadpleegd op 9-2-2026 op https://www.nvwa.nl/documenten/planten-in-de-natuur/exoten/risicobeoordelingen/factsheet-reuzenberenklauw